بسم الله الرحمن الرحیم
افغانستاننینگ کېلهجگی و مملکتده نظامسازلیک جریانینینگ باشلنیشی تۉغریسیده، ملی کېنگش اوچون، منطقوی وخلق ارا کېلیشیش اوچون «افغانستاننینگ ایشانچ و برقرارلیک حرکتی»نینگ تۉرت باسقیچلی رېجهسی
کیریش
«افغانستاننینگ ایشانچ و برقرارلیک حرکتی» صلح و برقرار تینچلیککه اېریشیش فقطگینهحقیقتنی انگلش و خلقیمیزنینگ اجتماعی توزیلمهلری بیلن مقصدلی ملاقات آلیب باریب، اولوسیمیزنینگ ایستکلرینظرده توتیلگنده ممکنلیگیگه ایشانهدی. افغانستاننینگ حاضرگی حالتی و مدنیتی، سۉنگّی ایکّی عصرده سیاسی قرارلر خلقنینگ عمومی منفعت و خواهشلریگه تیهنمهگن حالده آلینگن. شونینگ اوچون یورتیمیزده کوچلی دولت قوریش اوچون همه اجتماعی و سیاسی قتلملرنینگ خواهش و ارادهسیگه اساسلنگن قرارلر ضرور. مملکتنی حاضرگی تنزلدن آلیب چیقیش و ملی ایشانچ، سیاسی برقرارلیک و عمومی فراوانلیک سری حرکت قیلیش اوچون اجتماعی و سیاسی توزیلمهلرگه اساسلنگن عملی ملاقات قیلینیشی ضروردیر.
شونینگدېک، «افغانستاننینگ ایشانچ و برقرارلیک حرکتی» تشقی مناسبتلرده – خلقارا و منطقوی درجهده موجود معما و قیینچیلیکلردن مکمل و چوقور آگاهلیگی بۉلگنی طفیلی شونگه ایشانهدیکه،افغانستانده ملی اتفاقدن کېلیب چیققن رېجه، افغانستان قۉشنیلری آرهسیده موجود بۉلگن خواطرلر و ایشانچسیزلیکلر، شونینگدېک، افغانستان استقبالی و اونینگ منطقوی همده جهانی خوفسیزلیک اوچون یوزهگه کېلتیرهدیگن معمالری و تهدیدلرینی نظرگه آلیشی کېرهک. بیزنینگ نظریمیزگه کۉره، برقرار افغانستان ایجابی و فعال بېطرفلیک سیاستی بیلن منطقوی و خلقارا اۉیینچیلرنینگ افغانستاندهگی جیوپولتیکی تۉقنشوولر بارهسیدهگی خواطرلریگه نقطه قۉییشی و اقتصادی همکارلیکلرنینگ رواجلنیشی اوچون زمین یرهتیشی ممکن. بوندهی یاندشوو و سیاستنینگ نتیجهسی، منطقوی و جهانی خوفسیزلیک اوچون مهم بۉلگن قوییدهگی جدّی تهدیدلرگه مقصدلی طرزده قرشی کورهشیش بۉلهدی: ناقانونی مخدره موادی تولیدی، افراطگرالیک، اقتصاد جرملیگی، ناقانونی مهاجرتلر و باشقهلر.
شوندهی بۉلسه هم، تأکید قیلینهدیکه، ملی سطحیده، منطقوی سطحیده و جهانی سطحیده ایشانچ و همکارلیککه اېریشیش اوچون هدفمند سۉزلشوولر زمینی یرهتیلیشی ضرور بۉلگن.
«افغانستاننینگ ایشانچ و برقرارلیک حرکتی» اوشبو مقصدگه اېریشیش اوچون قوییدهگی تۉرت باسقیچلی رېجهنینگ عملگه آشیریلیشینی قرار قیلگن:
1-باسقیچ: ملی کېلیشوو
افغانستاننینگ بوگونی و کېلهجگیگه دایر برچه مهم مسألهلرده ملی کېلیشووگه اوچ باسقیچده اېریشیش ضرور:
بیرینچی قدم:علمی-حقوقی ایشبیلرمانلر اشتراکیده اکادمیک ملاقات پلاتفورمی تشکیل قیلینیشی کېرهک.
مقصد: «افغانستاننینگ ایشانچ و برقرارلیک حرکتی» نقطهء نظریدن، سیاسی توزومنینگ شکلی و ماهیتی، برقرارلیک، اقتصادی سیاست، تعلیم تیزیمی، اجتماعی عدالتگه اساسلنگن ثمرهلی سیاسی توزوم، تشقی سیاست، ساغلیقنی سقلش و باشقه مهم مسألهلر خلق منفعتلری اساسیده علمی و ایشبیلرمانلیک دایرهسیده ایشلب چیقیلیشی کېرهک.
«افغانستاننینگ ایشانچ و برقرارلیک حرکتی» بو یۉنهلیشلرده اۉز تکلیفلرینی تقدیم اېتهدی، لېکن یکونی قرارلرنی ملَکهلی ایشبیلرمان اکادیمیک سۉزلشوو پلاتفورمیگه حواله اېتهدی.
ایکّینچی قدم:عالِملر، مدنی جماعهلر، ملی تجارلر و اولوس آقسقّاللر اشتراکیده ملاقات پلاتفورمی تشکیل اېتیلیشی کېرهک.
مقصد:افغانستاننینگ اساسی سیاسی نظامی و کېلهجک توزومیگه عاید مسألهلرینی علمی طرحلر آرقهلی جمعیحمایه قیلیش و مشروعیت قۉلگه کیریتیش.
اوچینچی قدم:عالِملر، مدنی جماعهلر، آق سقّاللر، ملی تجارلر، حزبلر و سیاسی تشکیلاتلر وکیللری، شو جملهدن حاضرگی حکومت وکیللری اشتراکیده،همهگه قبول بۉلگن اکادیمیک نخبهلری تمانیدن یرهتیلگن عمومی طرحنی اۉرتهگه قۉییش اوچون ملی ایشانچ ییغینی اۉتکزیلیشی کېرهک.
مقصد:ملی کېلیشووگه اېریشیش،حاضرگی حکومت وکیللری، افغانستاننینگ سیاسی توزومیو کېلهجگیگه دایر مسألهلرده کېنگ کۉلملی سیاسی بیرلیک و همکارلیککه اېریشیش.
ایضاح:
_ ملی ایشانچ ییغینیده، رهبرلر و سیاسی نخبهلردن باشقه، بیرینچی و ایکینچی پلتفورملردن سَیلنگن و صلاحیتلی وکیللر و افغانستان بۉییچه اولوسلر اتفاقلیگی سازمانینینگ سرمنشیسی وکیلی اشتراک اېتهدی.
_ اگر حاضرگی حکومت رسمیلری قتنشمهسه، ییغین تمانیدن تعیینلنگن ملی ایشانچ هیئتی اولرگه ملی کېلیشوو رېجهسینی اولر بیلن اۉرتهگه قۉییشگه وظیفهلنهدی.
_ ملی ایشانچ ییغین یکونیده، افغانستاننینگ سیاسی، اجتماعی و علمی دایرهلردن صلاحیتلی توزیلمه تشکیل اېتیلیب، حاضرگی حکومت بیلن مذاکره آلیب بارهدی و خلقارا همجمعیت بیلن همکارلیک قیلهدی.
نتیجه:
ملی کېلیشوو اساسیده یرهتیلگن عمومی سیاسی طرح، منطقوی و خلقارا کنفراسلرده افغانستان کېلهجگی بۉییچه تنظیم قیلینهدی.
2-باسقیچ: منطقوی کېلیشوو
اوشبو باسقیچده، ملی ایشانچ ییغینیده شکللنگن وکالتلی توزیلمه، اولوسلر اتفاقلیگی سازمانی باشچیلیگیده منطقوی کنفراس اۉتکزهدی. اونده افغانستاننینگ قۉشنی دولتلری رسمی وکیللری هم اشتراک اېتهدی. اوشبو منطقوی کنفرانسنینگ مقصدلری قوییدهگیلردن عبارت:
_ افغانستان خلقینینگ ارادهسیگه اساسلنگن ملی کېلیشوو طرحینی قۉشنی دولتلرگه تنیشتیریش؛
_ افغانستان بیلن باغلیق کېلیشماوچیلیک و خواطرلرنی حل قیلیش یوزهسیدن قۉشنی اۉلکهلر بیلن ملاقاتگه تیارلیک؛
_ ایجابی قۉشنیچیلیک سیاستینی تیکلش و خوفسیزلیک، اقتصادی همکارلیکنی رواجلنتیریش.
3-باسقیچ: خلقارا کېلیشوو
ملی و منطقوی کېلیشووگه اېریشیلگچ، ملی ارادهگه اساسلنگن رېجهنی خلقارا درجهده قۉللب-قوّتلشگه اېریشیش اوچون،اولوسلر اتفاقلیگی باشچیلیگیده افغانستانگه قیزیقیش بیلدیرگن دولتلر اشتراکیده خلقارا کنفراس اۉتکزیلهدی.
4-باسقیچ: کېلهجک اوچون توزوم قوریلیشی
اوشبو باسقیچیده، افغانستانده دایمی توزوم قوریش اوچون، ملی، منطقوی و خلقارا کېلیشووگه اساسلنگن حالده وقتینچهلیک توزوم قوریش جریانی باشلنهدی.
ایضاح:
_ وقتینچهلیک حکومتنینگ وظیفهلری، صلاحیتلری و ایش آجندالری ملی ایشانچ ییغینیده بېلگیلنهدی؛
_ اېرکک و عیاللردن عبارت، مستقل و بیلیملی شخصلر ایکّی-اوچ ییللیک دور اوچون وقتینچهلیک حکومتگه تعیینلنهدی؛
_ عالی مصلحت کېنگشی – عالِملر، آقسقّاللر، سیاسی رهبرلر، حقوقدانلر، ملی تجارلر و تأثیرلی اجتماعی یېتکچیلردن عبارت بۉلهدی. بو کېنگش وقتینچهلیک حکومت دوریده مصلحت بېرووچی اۉرگان صفتیده فعالیت یوریتهدی و ایش دوامی هم وقتینچهلیک حکومت ختمی بیلن توگهیدی؛
_ اوشبو دورده ینگی آنه یسا (قانون اساسی) توزیلهدی و اېرکین، شفّاف، مستقل سیلاولر اوچون زمین یرهتیلهدی؛
_ وقتینچهلیک حکومت اعضالری اۉز لوازم مدتی توگهگچ، کېینگی حکومت لوازمیگه نامزد بۉله آلمهیدیلر.